Vang Ý

Ý trồng nho từ Alps xuống tới Sicilia, và ở đâu người ta cũng làm rượu. Nước này giữ số giống nho bản địa nhiều hơn bất kỳ nơi nào khác — hàng trăm giống vẫn đang được đóng chai thương mại, phần lớn chưa từng rời khỏi vùng sinh ra chúng. Đó vừa là điều khiến vang Ý thú vị, vừa là lý do nó khó nhớ hơn vang Pháp.

Piemonte: Nebbiolo dưới chân núi

Vùng tây bắc này làm ra hai chai đỏ danh giá nhất nước Ý, cả hai đều thuần giống Nebbiolo. Barolo đằm và mạnh, cần thời gian mới mở; Barbaresco cùng giống nhưng ở vùng ấm hơn một chút nên mềm và đến sớm hơn. Cả hai đều nhạt màu đến mức gây bất ngờ, trong khi tannin và axit thì rất cao — hương hoa hồng, hắc ín, anh đào chua và nấm truffle.

Ngày thường, Piemonte có Barbera axit cao ít tannin và Dolcetto mềm, dễ uống. Về ngọt và sủi, Moscato d'Asti nhẹ cồn, thơm mùi nho tươi và cam, là chai kết bữa quen thuộc.

Veneto: Amarone, Soave và Prosecco

Vùng đông bắc quanh Verona làm ra ba thứ rất khác nhau. Valpolicella thường là vang đỏ nhẹ từ Corvina, Corvinone và Rondinella. Nhưng nếu đem chính chỗ nho ấy hong khô vài tháng cho quắt lại rồi mới ép, ta có Amarone della Valpolicella — đậm, cồn cao, vị mứt quả và sô cô la đen. Cách làm này gọi là appassimento, và nó là chữ đáng nhớ nhất khi đọc nhãn Veneto. Ripasso là lối trung gian: vang Valpolicella thường được cho lên men lại trên bã Amarone.

Prosecco làm từ giống Glera, lên men lần hai trong bồn thép thay vì trong chai, nên giữ được hương hoa và lê tươi thay vì hương bánh mì nướng của Champagne. Nhãn ghi Conegliano Valdobbiadene là vùng lõi trên đồi, chất lượng cao hơn loại làm ở đồng bằng. Soave là vang trắng từ giống Garganega, thanh nhẹ với nét hạnh nhân.

Toscana: Sangiovese và những chai vượt rào

Sangiovese là giống chủ của miền Trung, cho axit cao và tannin rõ, hương anh đào chua, thảo mộc khô và đất. Chianti Classico là vùng lõi giữa Firenze và Siena; Brunello di Montalcino dùng một dòng Sangiovese riêng, ủ nhiều năm trước khi bán, là chai để dành lâu; Vino Nobile di Montepulciano nằm giữa hai mức đó.

Thập niên 1970, một số nhà làm rượu Toscana bắt đầu trồng Cabernet Sauvignon và Merlot, tức là bước ra ngoài quy định vùng. Rượu của họ bị xếp hạng thấp nhất nhưng bán đắt hơn cả chai hạng cao — báo chí gọi là Super Tuscan. Vùng Bolgheri ven biển sau đó được lập riêng để đón dòng rượu này.

Trung Ý

Montepulciano d'Abruzzo — lưu ý đây là tên giống nho, khác với thị trấn Montepulciano ở Toscana — cho vang đỏ mềm, quả chín, tannin thấp, thuộc hàng dễ uống và dễ mua nhất nước Ý. Umbria có Sagrantino tannin cực cao; Marche làm vang trắng Verdicchio có hậu vị hạnh nhân đắng nhẹ; Lazio quanh Roma cho những chai trắng uống ngay.

Miền Nam và hai hòn đảo

Nắng nhiều nên miền Nam cho quả chín đậm, chai thường mềm và ấm.

• Puglia ở gót giày làm Primitivo — cùng gốc với Zinfandel của California — và Negroamaro vùng Salento: quả chín mọng, tannin mượt, cồn cao.
• Campania quanh Napoli có Aglianico, giống đỏ cấu trúc chắc thường được ví với Nebbiolo của phương nam, cùng hai giống trắng Fiano và Greco di Tufo.
• Basilicata trồng Aglianico trên đất núi lửa ở Vulture.
• Sicilia làm Nero d'Avola đậm đà khắp đảo, còn sườn núi lửa Etna cho dòng vang thanh, khoáng, rất khác phần còn lại của miền Nam.
• Sardegna có Cannonau (chính là Grenache) và vang trắng Vermentino mặn mòi.

Vang trắng miền cực bắc

Alto Adige và Friuli-Venezia Giulia sát dãy Alps làm ra những chai trắng sạch sẽ và chính xác bậc nhất nước Ý: Pinot Grigio đúng nghĩa chứ không nhạt nhoà, Friulano, Ribolla Gialla, cùng Sauvignon Blanc và Gewürztraminer.

Đọc nhãn Ý

DOCG là hạng cao nhất, kiểm soát chặt nhất; DOC một bậc dưới; IGT thoáng hơn về giống nho và cách làm. Như trường hợp Super Tuscan cho thấy, hạng thấp không có nghĩa rượu kém. Hai chữ hay gặp khác: Riserva là chai ủ lâu hơn mức tối thiểu của vùng, còn Classico chỉ phần lõi lịch sử của một vùng trước khi ranh giới được mở rộng ra ngoài.