Piemonte

Piemonte theo nghĩa đen là "dưới chân núi", và cái tên mô tả đúng vị trí: vùng nằm trong một vành đai núi ba mặt, dãy Alps chắn phía bắc và phía tây sang tận biên giới Pháp và Thuỵ Sĩ, dãy Apennines khép phía nam. Vành đai ấy chặn mưa, nên mùa đông lạnh khô kiểu lục địa còn mùa thu thì sương mù dâng lên phủ kín các sườn đồi — thứ sương mà giống nho quan trọng nhất của vùng lấy làm tên.

Piemonte có 19 hạng DOCG và 41 hạng DOC, nhiều hơn bất cứ vùng nào khác của Ý, và gần 84% sản lượng của vùng nằm trong các hạng gọi tên có kiểm soát — cũng là tỉ lệ cao nhất nước. Điều đáng chú ý là ở đây gần như không có vang IGT: Piemonte chọn con đường bám chặt tên vùng và giống bản địa, khác hẳn Toscana vốn nổi tiếng nhờ những chai IGT phá luật.

Ba cụm đồi

Gần như mọi cái tên đáng nhớ của vùng nằm trong ba cụm đồi phía đông nam, quanh hai thành phố Alba và Asti.

• Langhe — dải đồi phía nam sông Tanaro, quanh Alba. Đây là đất của Nebbiolo, và trong lòng nó là Barolo với Barbaresco. Đất chủ yếu là đá vôi lẫn sét, nhiều nơi có gốc trầm tích biển cổ.
• Monferrato — vùng đồi rộng hơn, thoải hơn, nằm quanh Asti và trải lên phía bắc. Đây là quê của Barbera và của các giống hiếm như Ruché, Grignolino, Freisa.
• Roero — bờ bên kia sông Tanaro, đối diện Langhe. Đất pha cát nhiều hơn, nên Nebbiolo trồng ở đây cho chai mềm hơn và mở sớm hơn, còn giống trắng Arneis thì tìm được chỗ đứng riêng.

Giống nho trồng nhiều nhất không phải Nebbiolo

Đây là điều làm nhiều người bất ngờ: dù Nebbiolo mang toàn bộ danh tiếng quốc tế của vùng, giống được trồng nhiều nhất ở Piemonte là Barbera. Nebbiolo kén đất tới mức chỉ chiếm một phần nhỏ diện tích, tập trung ở những sườn đồi tốt nhất; phần đất còn lại thuộc về Barbera, Dolcetto và Moscato.

Nói cách khác, Nebbiolo là thứ Piemonte đem đi khoe, còn Barbera là thứ Piemonte uống hằng ngày. Cả vùng làm khoảng 60% vang đỏ và 40% vang trắng.

Các tên gọi trên nhãn

Nhóm Nebbiolo

Barolo và Barbaresco đứng trên cùng, cả hai đều là DOCG và đều phải làm từ 100% Nebbiolo. Chúng cách nhau vài chục cây số nhưng Barolo đanh hơn, sống lâu hơn — chai Barolo tốt thường cần mười hai đến mười lăm năm mới thực sự vào độ, còn Barbaresco mở sớm hơn vài năm.

Dưới hai cái tên ấy còn hai bậc nữa mà nhiều người bỏ qua oan:

• Nebbiolo d'Alba — cùng giống nho, cùng khu vực rộng quanh Alba, nhưng quy định ủ nhẹ hơn hẳn. Uống được ngay, và cho biết Nebbiolo có mùi vị thế nào mà không phải chờ mười năm.
• Langhe Nebbiolo — hạng rộng nhất của cụm đồi Langhe. Nhiều nhà làm rượu dùng nho từ chính vườn Barolo của mình cho chai này, phần nho từ cây trẻ hoặc từ mẻ không vào chai đầu bảng. Đây là cách rẻ nhất để nếm được phong cách của một nhà tên tuổi.

Nhóm Barbera

Barbera cho chai đỏ nhiều nước quả, màu đậm hơn Nebbiolo nhiều, tannin thấp mà độ chua rất cao. Chính cái độ chua ấy làm nó thành chai đi với món cà chua, pizza và đồ ăn nhiều gia vị tốt bậc nhất nước Ý. Hai tên gọi chính:

• Barbera d'Asti — cái nôi của giống, thường đầy đặn và tròn hơn.
• Barbera d'Alba — trồng trên đất Langhe vốn dành cho Nebbiolo, nên hay chắc và chặt hơn, đôi khi có nét khoáng.

Chữ Superiore trên nhãn Barbera nghĩa là cồn tối thiểu cao hơn và ủ lâu hơn bản thường — thường là bản có đi qua thùng gỗ.

Moscato d'Asti và Asti Spumante

Hai cái tên này cùng làm từ giống Moscato Bianco và hay bị lẫn, nhưng là hai thứ rượu khác nhau. Moscato d'Asti chỉ sủi lăn tăn, cồn rất thấp — quanh 5 độ — và ngọt thơm mùi nho tươi, hoa cam, đào. Asti Spumante sủi mạnh hẳn, áp suất cao hơn, cồn cao hơn, gần với một chai vang sủi thật sự. Ai muốn chai tráng miệng nhẹ nhàng cho cả bàn thì chọn Moscato d'Asti.

Ruché và các giống hiếm

Ruché di Castagnole Monferrato là một trong những DOCG nhỏ và lạ nhất nước Ý: giống Ruché chỉ trồng quanh vài xã ở Monferrato, cho chai đỏ nhạt màu, tannin thấp, nhưng mùi thì rất mạnh — hoa hồng, hoa violet, hạt tiêu. Nó không giống bất cứ chai đỏ Ý nào khác, và là chai đáng thử với ai đã chán các lối quen thuộc.

Kho đang có gì

Nhóm Nebbiolo đông nhất, gồm nhiều chai Barolo từ Marchesi di Barolo — kể cả bản vườn đơn Cannubi và bản Riserva — cùng Bosio, Dezzani, Ricossa, Boeri Alfonso. Về Barbaresco có Marchesi di Barolo với bản thường, bản Riserva và bản Serragrilli. Ở bậc dễ tiếp cận hơn có một chai Nebbiolo d'Alba của Luca Bosio.

Nhóm Barbera có Bosio Egidio Barbera d'Alba — kể cả một chai ba lít cho bàn tiệc — Manera Il Cipresso Barbera d'Alba Superiore, và Bosio Passato Barbera d'Asti Superiore. Đầu ngọt có Moscato d'Asti của Acquesi và Luca Bosio cùng một chai Moscato Spumante Dolce. Ngoài ra còn hai chai trắng ít gặp của vùng: Langhe Chardonnay và một chai Pinot Bianco pha Chardonnay dạng frizzante, cùng chai Ruché của Sant'Agata.

Mua chai nào

• Muốn hiểu Nebbiolo mà chưa muốn chi nhiều — bắt đầu bằng Nebbiolo d'Alba hoặc Langhe Nebbiolo, rồi hãy lên Barolo.
• Bữa cơm thường ngày, món cà chua, đồ nướng nhẹ — Barbera d'Alba hoặc d'Asti. Đây là chai đúng việc nhất của cả vùng.
• Dịp trang trọng, món hầm, thịt thú rừng — Barolo hoặc Barbaresco Riserva, rót ra bình trước ít nhất một tiếng.
• Tráng miệng, bàn có nhiều người không quen uống rượu — Moscato d'Asti. Cồn thấp và vị ngọt nhẹ làm nó gần như không có ai chê.