Vino d'Italia là bậc thấp nhất trong hệ tên gọi của Ý — và cũng là bậc mà những chai đắt nhất nước Ý từng buộc phải mang. Trang này kể câu chuyện đó.
Trên nhãn rượu Ý có bốn bậc. Cao nhất là DOCG, rồi DOC, rồi IGT, và cuối cùng là bậc đơn giản nhất: rượu vang của nước Ý, không kèm tên vùng nào.
Bậc thấp nhất ấy thường bị bỏ qua. Nhưng nó có một câu chuyện mà không bậc nào khác có: những chai đắt nhất lịch sử rượu Ý từng buộc phải bán dưới chính bậc này.
Bậc này nghĩa là gì
Đây là hạng dành cho rượu không đăng ký theo một vùng gọi tên cụ thể nào. Nhà làm rượu được tự do hoàn toàn: chọn giống nho tuỳ ý, pha theo tỉ lệ tuỳ ý, lấy nho từ nhiều vùng khác nhau của nước Ý.
Đổi lại sự tự do ấy, nhãn chai không được ghi tên vùng. Đó là điều luật căn bản: muốn ghi Chianti thì phải theo luật Chianti; không theo luật thì không được dùng cái tên.
Chuyện Super Tuscan
Thập niên 1960 và 1970, một số nhà làm rượu ở Toscana muốn làm khác. Luật Chianti khi ấy buộc dùng Sangiovese và cả nho trắng theo tỉ lệ nhất định, trong khi họ muốn dùng Cabernet Sauvignon, muốn ủ thùng nhỏ, muốn làm thứ rượu theo hình dung riêng.
Ai làm khác luật thì không được ghi chữ Chianti, và chai bị xếp xuống hạng thấp nhất — vino da tavola, rượu bàn ăn.
Sassicaia được hầu tước Mario Incisa della Rocchetta trồng từ năm 1944 tại Tenuta San Guido ở Bolgheri, ban đầu chỉ làm cho gia đình uống. Mãi tới năm 1971 nó mới được bán ra thị trường, bắt đầu bằng vụ 1968.
Tignanello là mẻ pha Sangiovese với Cabernet Sauvignon do hầu tước Piero Antinori làm từ vụ 1971, phát hành năm 1978.
Cả hai đều mang hạng thấp nhất. Và cả hai đều trở thành những chai được săn lùng nhất, đắt nhất của nước Ý.
Luật phải chạy theo rượu
Tình cảnh ấy kéo dài đủ lâu để thành chuyện khó xử: hệ thống phân hạng của cả một quốc gia đang xếp những chai giá trị nhất của mình xuống đáy bảng.
Năm 1992, hạng IGT Toscana được lập ra — một bậc trung gian, ít ràng buộc hơn DOC nhưng vẫn cho phép ghi tên vùng. Phần lớn các chai Super Tuscan chuyển sang bậc này. Năm 1994, riêng Sassicaia còn được lập hẳn một tên gọi dành riêng cho mình: Bolgheri Sassicaia DOC.
Nói cách khác, luật đã phải sửa để đuổi theo thực tế, chứ không phải ngược lại.
Bài học cho người mua hôm nay
Câu chuyện trên để lại một nguyên tắc đọc nhãn rất hữu dụng: bậc phân hạng nói về mức ràng buộc, không nói về chất lượng.
Một chai DOCG chắc chắn được làm dưới luật chặt — điều đó có giá trị. Nhưng một chai ở bậc thấp có thể là rượu phổ thông giá rẻ, mà cũng có thể là nhà làm rượu cố ý bước ra ngoài khuôn.
Cách phân biệt duy nhất là nhìn xuống dòng ghi nhà làm rượu và mức giá. Chai bậc thấp giá phổ thông thì đúng là rượu bàn ăn; chai bậc thấp giá cao thì gần như luôn có lý do đằng sau.
Vì sao bậc này vẫn cần thiết
Phần lớn rượu mang bậc này ngày nay đúng là rượu phổ thông: sản lượng lớn, giá thấp, nho gom từ nhiều nơi, làm ra để uống trong bữa cơm chứ không để bàn luận.
Đó là một nhu cầu thật. Không phải bữa nào cũng cần một chai có tên vùng, và một hệ thống rượu lành mạnh cần cả tầng này. Nước Pháp cũng có bậc tương đương với tên gọi Vin de France.
Một điểm tiện lợi ít người để ý: vì được gom nho từ nhiều vùng, chai ở bậc này thường ổn định hơn qua từng năm. Vụ nào xấu ở một vùng thì bù bằng vùng khác — điều mà một chai gắn chặt với một mảnh đất không làm được.
Kho đang có gì
Hai chai ở bậc này:
47 Anno Domini Diamante Spumante Rosé — vang sủi hồng, làm từ Pinot Noir và Raboso Veronese. Raboso là giống bản địa vùng Veneto, ít gặp, cho độ chua rất cao.
Caviro Cantina Vierre Rosso — chai đỏ phổ thông pha Montepulciano, Negroamaro và Primitivo, tức là gom giống từ cả Trung Ý lẫn Nam Ý. Đây đúng là kiểu pha mà chỉ bậc này mới cho phép.
Rót và ăn với gì
Vang sủi hồng — 6 đến 8 độ C, uống thật lạnh. Hợp món khai vị, đồ chiên, hải sản, và cả bữa tiệc đứng.
Đỏ phổ thông — 16 đến 18 độ C, không cần rót ra bình. Hợp mì sốt thịt, pizza, thịt nướng, thịt kho.
Để dành — nhóm này làm ra để uống ngay, nên mở trong một tới ba năm kể từ khi mua.
Chọn chai nào
Bữa cơm thường ngày, đông người — chai đỏ ở bậc này là lựa chọn hợp lý nhất về giá.
Có tiệc hoặc dịp vui — chai sủi hồng, uống lạnh.
Muốn chai gắn với một vùng đất cụ thể — khi ấy hãy tìm sang bậc DOC hoặc DOCG, nơi cái tên trên nhãn có nghĩa về địa lý.
Bản đồ vùng vang Ý
Một số vùng chưa có ranh giới vang công bố mở nên đang mượn ranh giới hành chính — hình vẽ chỉ mang tính minh hoạ. Ranh giới DOC/DOCG: Candiago et al. 2022 (CC0)
