Castilla y León

Castilla y León là vùng lớn nhất Tây Ban Nha về diện tích, nằm trên cao nguyên phía bắc, hai bên sông Duero. Đây là xứ khắc nghiệt: mùa hè nóng gắt, mùa đông rét buốt, mưa ít, và vườn nho nằm ở độ cao mà nhiều nước khác không trồng nổi nho.

Chính sự khắc nghiệt ấy làm nên rượu ở đây.

Cao nguyên và chênh lệch ngày đêm

Vườn nho ở vùng này thường nằm trên 600 mét so với mực nước biển. Ở độ cao ấy, ban ngày nắng gắt giúp nho chín và tích đường, nhưng ban đêm nhiệt độ tụt mạnh — chênh lệch giữa ngày và đêm rất lớn.

Đó là điều kiện mà người làm rượu ở xứ nóng nào cũng thèm. Ngày nóng cho độ chín, đêm lạnh giữ lại độ chua và hương thơm. Không có đêm lạnh, rượu vùng nóng dễ thành nặng, ngọt lịm và bẹt.

Vài con số cho thấy mức khắc nghiệt: ở vùng Toro, nhiệt độ dao động từ âm 11 độ C tới 37 độ C, mưa chỉ khoảng 350–400 mm mỗi năm, và vườn nho nằm ở 620–750 mét với chừng 2.600 giờ nắng mỗi năm.

Bốn cái tên nên biết

Vùng này chứa nhiều DO, trong đó bốn cái tên đáng nhớ nhất:

• Ribera del Duero — DO danh giá nhất vùng, làm rượu đỏ Tempranillo đậm và có khung xương, thường được đặt cạnh Rioja khi nói về đỉnh cao rượu đỏ Tây Ban Nha.
• Toro — DO lập năm 1987, khoảng 5.851 hecta. Giống chủ lực là Tinta de Toro, một dòng địa phương của Tempranillo đã thích nghi với nắng gắt: vỏ dày hơn, quả nhỏ hơn, cho rượu đậm màu và nhiều cồn hơn bản Tempranillo thường. Người ta trồng nho ở Toro từ cuối thế kỷ 1 trước Công nguyên.
• Rueda — DO từ năm 1980, khoảng 16.165 hecta, nằm ở độ cao 600 đến 780 mét. Đây là vùng vang trắng, gắn với giống Verdejo.
• Bierzo — DO từ năm 1989, ở góc tây bắc, khoảng 2.349 hecta. Giống chủ lực là Mencía. Khí hậu ở đây là dạng chuyển tiếp: có độ ẩm và lượng mưa kiểu Galicia bên cạnh, pha với cái nóng khô của Castilla.

Đất cát Toro và câu chuyện phylloxera

Cuối thế kỷ 19, rệp phylloxera từ Mỹ quét sạch vườn nho khắp châu Âu. Toro gần như thoát nạn — đất cát ở đây khiến rệp không sống được.

Chuyện đó có hai hệ quả. Thứ nhất, vườn nho Toro trở thành nguồn cây giống quý để trồng lại cho các vùng khác của Tây Ban Nha. Thứ hai, vùng còn giữ được những mảnh vườn có từ trước thời phylloxera — nho gốc thật, không ghép trên gốc Mỹ — và chúng được dành cho các chai đặc biệt.

Ba giống, ba tính cách

• Tinta de Toro — đỏ đậm, mạnh, tannin chắc, mùi quả đen chín và cam thảo. Đây là kiểu rượu cần món ăn đủ nặng để đứng cạnh.
• Verdejo — trắng, độ chua cao, mùi cỏ tươi, chanh, và nét hạnh nhân đắng nhẹ rất riêng ở hậu vị. Giống này từng suýt biến mất sau đợt phylloxera kéo dài từ 1890 tới 1922; một người trồng nho địa phương là Ángel Rodríguez Vidal đã giữ lại được nó, và việc hãng Marqués de Riscal đầu tư vào Rueda năm 1972 mở ra thời kỳ làm rượu chất lượng thứ hai của vùng, vẫn dựa trên chính giống này.
• Mencía — đỏ, nhẹ hơn Tinta de Toro nhiều, màu trong hơn, mùi anh đào, hoa và nét khoáng. Ai thích Pinot Noir thường thích Mencía.

Kho đang có gì

Bốn chai, và chúng trải đúng ba DO khác nhau — hiếm khi bốn chai nói được nhiều đến vậy về một vùng.

• Bodega Campo Eliseo Campo Alegre và Campesino Toro 2014 — hai chai đỏ Tinta de Toro từ Toro.
• Bodega Campo Eliseo Campo Alegre Blanco — chai trắng Verdejo từ Rueda.
• Pittacum Petit Pittacum — chai Mencía từ Bierzo. Nhà Pittacum là một trong những tên gắn với đợt hồi sinh của vùng này.

Rót và chọn chai

• Tinta de Toro — 16 đến 18 độ C, rót ra bình một tiếng. Đây là nhóm rượu đậm và cồn cao, rót ấm quá sẽ nồng.
• Verdejo — 8 đến 10 độ C. Uống trẻ, trong vòng hai tới ba năm kể từ vụ.
• Mencía — 14 đến 16 độ C, mát hơn rượu đỏ thường.
• Ăn với gì — Toro đi với thịt cừu nướng, bò nướng, món hầm; Verdejo đi với hải sản, gỏi, món chua cay; Mencía đi với gà, vịt, nấm, thịt heo.
• Chai đầu tiên — nếu thích rượu đậm thì chọn Toro; nếu muốn thứ tinh tế hơn thì chọn Mencía; còn Verdejo là chai trắng Tây Ban Nha đáng thử nhất cho mâm cơm Việt.