Rhone Valley

Rhône là con sông chảy từ dãy Alps xuống Địa Trung Hải, và vườn nho bám hai bên bờ nó suốt hơn 200 km. Nhưng nếu chỉ nhớ một điều về vùng này thì nên nhớ điều sau: Rhône không phải một vùng rượu, mà là hai vùng rượu rất khác nhau dùng chung một cái tên.

Không biết chuyện đó thì đọc nhãn Rhône rất dễ mua nhầm thứ mình không định uống.

Hai nửa, hai kiểu rượu

Bắc Rhône là dải hẹp chạy từ Vienne xuống Valence. Sườn đồi dốc đứng tới mức nhiều chỗ phải xếp đá làm bậc thang và hái nho hoàn toàn bằng tay. Ở đây rượu đỏ chỉ làm từ một giống duy nhất là Syrah — quy chế cho phép pha thêm tối đa 20% giống trắng vào chai đỏ, một chuyện nghe lạ nhưng có thật và có lý do kỹ thuật. Rượu Bắc Rhône thường có nét tiêu đen, thịt xông khói, ô liu, thân chặt và sống lâu. Sản lượng nhỏ, giá cao.

Nam Rhône bắt đầu từ quãng Montélimar trở xuống, quanh Avignon và Orange. Đất phẳng hơn, trời nóng hơn, gió mistral thổi mạnh. Ở đây rượu là chuyện pha trộn: đỏ, trắng và rosé đều làm từ nhiều giống ghép lại, với Grenache làm xương sống. Rượu tròn hơn, ấm hơn, mùi quả chín và thảo mộc khô. Đại đa số chai Rhône bán ra thị trường — kể cả những chai trong kho này — đến từ nửa phía Nam.

Con số cho thấy chênh lệch: cả thung lũng làm khoảng 4 triệu hectolit mỗi năm, và hơn một nửa số đó mang tên gọi Côtes du Rhône hoặc Côtes du Rhône-Villages, gần như toàn bộ nằm ở miền Nam.

Vì sao ở đây lại có chữ "Pape"

Năm 1309, giáo hoàng Clement V dời toà thánh về Avignon. Các đời giáo hoàng kế tiếp sống ở đó gần cả thế kỷ, và họ cần rượu — cho lễ, cho bàn ăn, cho khách. Giáo hoàng John XXII cho xây một toà lâu đài ở thị trấn gần đó, và cái tên Châteauneuf-du-Pape — "lâu đài mới của giáo hoàng" — ra đời từ đấy.

Chuyện này không chỉ là giai thoại đẹp. Việc toà thánh đóng ở Avignon trong gần một thế kỷ đã kéo tiền, người và nghề về miền Nam Rhône, và tạo cho vùng một danh tiếng sớm hơn hầu hết vùng rượu Pháp khác.

GSM — ba chữ cái đáng nhớ nhất

Ở miền Nam Rhône, chai đỏ điển hình là một bản pha ba giống, quen gọi tắt là GSM:

• G — Grenache: cho độ ngọt trái, cồn và thân rượu. Nó chín rất tốt dưới nắng và cho rượu mềm, mùi dâu chín, mứt, chút quế. Đây là giống chiếm phần lớn trong hầu hết chai Nam Rhône. Quy chế Côtes du Rhône còn đòi rượu đỏ làm ở phía nam Montélimar phải có ít nhất 40% Grenache noir.
• S — Syrah: cho màu, tannin và nét tiêu đen. Nó là thứ giữ cho chai không bị ngọt lịm và ỉu.
• M — Mourvèdre: cho khung xương, nét đất và da thuộc, và giúp rượu để được lâu hơn. Giống này chín rất muộn nên chỉ trồng được ở chỗ thật nóng.

Quy chế Côtes du Rhône còn đòi Syrah và Mourvèdre cộng lại chiếm ít nhất 15% chai. Ngoài ba giống chính còn hay gặp Cinsault — cho nét tươi và rất hợp làm vang hồng — cùng Carignan, và bên trắng có Clairette.

Công thức GSM này về sau lan đi khắp thế giới. Chai "GSM" của Úc hay Nam Phi chính là đang mượn lại cách pha của miền Nam nước Pháp.

Kho đang có gì

Toàn bộ chai Rhône trong kho đều thuộc miền Nam Rhône, và tập trung ở hai tên gọi.

Nhà Brotte có ba chai, tất cả đều thuộc dòng Père Anselme với kiểu chai vặn xoắn rất dễ nhận: La Fiole Côtes du Rhône Rouge, La Fiole Côtes du Rhône Rosé, và La Fiole du Pape Châteauneuf-du-Pape — chai cao cấp nhất trong nhóm này.

Aimé Arnoux góp một chai Sélection Parcellaire Côtes du Rhône, còn La Vieille Ferme có chai Rouge 2020, thuộc tên gọi Ventoux ở rìa đông nam của vùng.

Về giống nho, cả năm chai đều có Grenache và Syrah; hai chai có thêm Cinsault, hai chai có Mourvèdre — đúng bộ khung GSM đã nói ở trên.

Rót một chai Rhône

• Đỏ — 16 đến 18 độ C. Chai Châteauneuf-du-Pape nên mở trước và rót ra bình khoảng một tiếng; chai Côtes du Rhône thường thì nửa tiếng là đủ.
• Rosé — 8 đến 10 độ C, uống trong vòng một tới hai năm kể từ vụ.
• Ăn với gì — thịt cừu, thịt bò hầm, xúc xích, thịt nướng thảo mộc. Nét thảo mộc khô trong rượu Nam Rhône hợp lạ với món có lá thơm như thịt nướng lá lốt hay bò lúc lắc.
• Để dành — Côtes du Rhône thường uống trong ba tới năm năm; Châteauneuf-du-Pape để được lâu hơn nhiều, mười năm trở lên với vụ tốt.

Chọn chai nào

• Lần đầu uống Rhône — một chai Côtes du Rhône đỏ. Đây là mặt bằng chung của vùng và cũng là tên gọi lớn nhất nước Pháp về sản lượng.
• Muốn biết vùng này làm được tới đâu — Châteauneuf-du-Pape. Chênh lệch giữa nó và chai Côtes du Rhône thường là chênh lệch dễ nhận nhất trong cả vùng.
• Bàn ăn ngày nóng — chai rosé. Cinsault và Grenache làm rosé rất hợp món Việt.
• So với vùng lân cận — nếu đã quen chai Languedoc-Roussillon thì Rhône là bước tiếp theo tự nhiên: cùng dàn giống nắng nóng, nhưng quy định chặt hơn và chai thường có khung xương rõ hơn.